Tego nie wiedzieliście o laureacie Nagrody Nobla Azizie Sancarze

Aziz Sanar jest amerykańsko-tureckim biochemikiem, który odkrył, w jaki sposób komórki naprawiają uszkodzenia spowodowane promieniowaniem UV.

Aziz Sancar
Aziz Sancar

Aziz Sancar jest amerykańsko-tureckim biochemikiem, który wraz z innymi otrzymał w 2015 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii. Jest najbardziej znany ze swojego przełomowego odkrycia dotyczącego mechanizmów wykorzystywanych przez bakterie i ludzi do odnajdywania, usuwania i naprawy DNA uszkodzonego przez promieniowanie UV i czynniki chemiczne.

Poznajemy życie i czasy Sancara oraz jego wielokrotnie nagradzaną twórczość.

Gdzie urodził się Aziz Sancar?

Aziz Sancar urodził się 8 września 1946 r. w Suvar, w prowincji Mardin. “Aziz Sancar urodził się w Savur, w południowo-wschodniej Turcji, w rodzinie z niższej klasy średniej. Jego rodzice nie mieli wykształcenia, ale uważali, że wykształcenie jest ważne dla ich dzieci.” – Nagroda Nobla.

Jest on najbardziej znany jako biochemik, który odkrył proces komórkowy znany jako naprawa przez wycinanie nukleotydów.

Jest to proces, w którym komórki korygują błędy w swoim DNA, które wynikają z uszkodzeń spowodowanych ekspozycją na promienie UV lub pewne chemikalia powodujące mutacje.

W wyniku tej przełomowej pracy Aziz otrzymał w 2015 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii. Nagrodę tę dzielił z dwoma innymi biochemikami, Tomasem Lindahlem i Paulem Modrichem.

Czym zajmuje się Aziz Sancar?

Aziz Sancar jest amerykańsko-tureckim biochemikiem, którego prace obejmują kilka dziedzin. Należą do nich między innymi:

  • Biochemia
  • Biologia molekularna
  • Naprawa DNA
  • Biofizyka molekularna
  • Badania nad rakiem

Jak wspomniano powyżej, główna praca Aziza dotyczyła naprawy DNA, ale wniósł on również znaczący wkład w badania nad fotolizą i naprawą nukleotydów u bakterii, co zmieniło dziedzinę.

Obecnie Aziz Sancar jest Sarah Graham Kenan Professor of Biochemistry and Biophysics at the University of North Carolina School of Medicine. Jest on również członkiem UNC Lineberger Comprehensive Cancer Center.

Jest współzałożycielem Fundacji Aziz & Gwen Sancar. Jest to organizacja non-profit mająca na celu promowanie kultury tureckiej i wspieranie tureckich studentów w Stanach Zjednoczonych.

“The Aziz and Gwen Sancar Foundation (AGS Foundation) jest zorganizowana przede wszystkim w celach edukacyjnych i charytatywnych, aby zwiększyć zrozumienie Turcji i promować bliższe stosunki między Stanami Zjednoczonymi a Turcją. Został założony w 2007 roku i jest 501 (c) (3), organizacja non-profit, z EIN #26-0871109.

W najszerszym znaczeniu, celem organizacji jest założenie tureckiego centrum studenckiego (Carolina Turkish House) w bliskim sąsiedztwie kampusu uniwersyteckiego” – czytamy na stronie internetowej fundacji.

Jaką uczelnię ukończył Aziz Sancar?

Aziz uzyskał dyplom lekarza w Istanbul Medical School w 1969 roku. Po ukończeniu studiów pracował jako miejscowy lekarz w pobliżu swojego rodzinnego miasta Savur.

W 1973 r. Aziz wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie studiował biologię molekularną na Uniwersytecie Teksańskim w Dallas. Uzyskał tam tytuł doktora, po czym zaproponowano mu pracę jako pracownik naukowy na Uniwersytecie Yale.

W 1982 roku Aziz dołączył do grona wykładowców University of North Carolina School of Medicine. Tam też został później mianowany Sarah Graham Kenan Professor of Biochemistry and Biophysics.

Co odkrył Aziz Sancar?

“Żywe komórki posiadają cząsteczki DNA, które przenoszą geny organizmu. Aby organizm mógł żyć i rozwijać się, jego DNA nie może się zmieniać. Cząsteczki DNA nie są całkowicie stabilne i mogą ulec uszkodzeniu.

W 1983 r. Aziz Sancar wykazał w badaniach na bakteriach, jak pewne cząsteczki białka [i] enzymy naprawcze naprawiają DNA uszkodzone przez promieniowanie ultrafioletowe (UV).

Odkrycia te poszerzyły nasze zrozumienie funkcjonowania żywych komórek, przyczyn powstawania nowotworów oraz procesów starzenia się” – czytamy na stronie internetowej Nagrody Nobla.

Aziz Sancar, jako absolwent Uniwersytetu w Teksasie, badał enzym zwany fotoliazą w E. coli. W tym czasie właśnie odkryto, że enzym ten pośredniczy w procesie fotoreaktywacji.

Światło widzialne powoduje, że enzymy naprawiają uszkodzone DNA po tym, jak zostało ono zniszczone przez promieniowanie UV. Swoje badania będzie kontynuował na Uniwersytecie Yale.

“Po przeniesieniu się do Yale, Sancar zwrócił uwagę na inne czynniki naprawy DNA w E. coli, a mianowicie geny uvrA, uvrB i uvrC. Oczyścił on geny i odtworzył je in vitro (“w słoiku” lub poza żywym organizmem), co doprowadziło do odkrycia przez niego funkcji naprawy przez wycięcie enzymu znanego jako nukleaza uvrABC (nukleaza wycięcia lub ekscyna) w E. coli.” – Gen.

Enzym ten, jak odkrył Aziz, był w stanie konkretnie namierzyć DNA uszkodzone promieniami UV lub chemicznie i usunąć je z sekwencji DNA. Okazało się, że enzym był w stanie przeciąć uszkodzoną nić DNA na każdym jej końcu tak, że mogła zostać usunięta przez nukleotydy.

Aziz i jego koledzy byli później w stanie zidentyfikować podobny proces u ludzi. Znaleźli oni składniki potrzebne do nucleotide excision repair w ludzkich komórkach i zasugerowali, że ludzkie komórki używają dodatkowych enzymów w usuwaniu wyciętej części DNA.

“On również zidentyfikował rolę dla wadliwego nucleotide excision repair w rozwoju neurologicznych nieprawidłowości związanych z xeroderma pigmentosum, neurodegenerative stan, który predysponuje osoby do raka skóry,” zgodnie z Encyclopedia Brittanica.

Opierając się na swoich odkryciach, Aziz i jego zespół stwierdzili również, że nieprawidłowości w naprawie nukleotydów poprzez wycinanie nukleotydów wydają się być główną przyczyną kilku innych chorób.

Należą do nich m.in:

  • Zespół Cockayne’a – choroba charakteryzująca się wielonarządowymi skutkami, takimi jak karłowatość i fotowrażliwość.
  • Fotouczulająca trichotiodystrofia – choroba charakteryzująca się niską zawartością siarki, łamliwymi włosami, nieprawidłowościami rozwojowymi i ekstremalną wrażliwością na światło ultrafioletowe z normalnym ryzykiem zachorowania na raka skóry.

Na początku XXI wieku Azizowi udało się po raz pierwszy zaobserwować mechanizm naprawy DNA przez fotoliazę. Udało mu się zidentyfikować ludzkie ortologi dla fotolizy E. coli u ludzi – kryptochrom 1 i 2.

Te kryptochromy, zlokalizowane w oku, funkcjonują jako fotoreceptorowe komponenty zegara okołodobowego ssaków.

Kiedy Aziz Sancar otrzymał Nagrodę Nobla i czy to prawda, że ją podarował?

Jak wspomnieliśmy wcześniej, Aziz otrzymał Nagrodę Nobla w 2015 roku “za mechanistyczne badania nad naprawą DNA” i podzielił ją z dwoma innymi osobami, Tomasem Lindahlem i Paulem Modrichem.

Dumny Turek, Aziz przekazał później swój oryginalny złoty medal Nagrody Nobla i certyfikat do mauzoleum Mustafy Kemala Atatürka (Anitkabir) podczas prezydenckiej ceremonii w 2016 roku.

Azia przekazał również replikę swojego medalu Nobla i certyfikat Uniwersytetowi w Istambule, gdzie uzyskał tytuł doktora.

Wybrane fakty na temat Aziza Sancara

1) Aziz Sancur urodził się dnia 8 września 1946 r. w Savur, Turcja.

2) Aziz uzyskał tytuł magistra w Turcji, ale później doktoryzował się w Stanach Zjednoczonych.

Aziz Sancar otrzymał w 2015 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii.

4. Derzeit ist er Professor an der University of North Carolina School of Medicine, Chapel Hill.

Aziz Sancar jest żonaty z Gwen Boles Sancar, również profesorem biochemii i biofizyki. Para poznała się, gdy Aziz kończył studia doktoranckie w Dallas, w Teksasie.

6. Najbardziej znany jest z odkrycia, w jaki sposób pewne cząsteczki białka i enzymy są w stanie naprawić uszkodzone przez UV i chemicznie DNA.

7. Aziz został wybrany na członka kilku akademii, w tym Amerykańskiej Akademii Sztuki i Nauki (2004), amerykańskiej Narodowej Akademii Nauk (2005) oraz Tureckiej Akademii Nauk (2006).

8 Na pytanie (1)the(2) BBC, czy jest “Turkiem czy the pół-Arabem”, Sancar odpowiedział: “Powiedziałem (1)the(2)m, że jestem dem ther arabskim ani kurdyjskim i że jestem Turkiem”. Kontynuował: “Jestem Turkiem, to wszystko. Nieważne, że urodziłem się w Mardin”.

9. praca Sancar może prowadzić do ważnych osiągnięć w walce z rakiem w przyszłości.

“Naprawa DNA jest ważna dla ochrony ludzkiego ciała przed rakiem, ponieważ większość czynników, które prowadzą do raka uszkadza DNA i powoduje, że dana osoba ma chorobę” – powiedział Sancar w wywiadzie dla Anadolu Agency. “Odkryliśmy, jak DNA naprawia się samo i jak ludzkie komórki chronią się przed rakiem” – dodał.